|
Osman Bey, Osmanlı Devleti’ni ve Osmanoğullarını kuran ve adını
devletine ve soyuna vermiş bulunan ilk Osmanlı Sultânıdır. Kendisine
Kara Osman, Fahruddin ve Mu’înüddin de denmiştir. Osman Gâzî,
hayatının sonuna kadar emîr yani bey olarak anılmıştır; vefâtından
sonra Hân ve Sultân denmiştir. Çünkü hayatının sonlarına doğru uc
beyi olmuştur.
Osman Bey, 1258 tarihinde Söğüd’de veya Osmancık’da dünyaya geldi.
Babası Ertuğrul Gâzî ve annesi Halîme Hâtun’dur. 24 yaşındayken
babasının yerine geçti. Osman Gâzî, önce Kastamonu’daki
Çobanoğullarına, sonra da Kütahya’daki Germiyanoğullarına bağlı idi.
Onlar da Selçuklu Sultânına bağlıydılar. İlk evliliği, 1280
civarında, Sultân Orhan’ın annesi ve Selçuklu vezirlerinden Ömer
Abdülaziz Beyin kızı olan Mâl Hâtun iledir. 1289 yılına doğru Şeyh
Edebali’nin kızı Rabî’a Bâlâ Hâtun ile evlenince, nüfuzu ve kudreti
arttı. Bu hanımından da Şehzâde Alâ’addin dünyaya geldi.
1281 yılında babasının yerine aşiret beyi olan Osman Bey, bir görüşe
göre, Selçuklu Sultânı II. Gıyâseddin Mes’ûd’un 1284’de Söğüd ve
çevresinin kendisine tahsis edildiğine dair olan fermanı ve yanında
hediye ettiği ak sancak, tuğ ve mehterhâne ile uc beyi olmuştur.
1288 veya 1291 tarihinde Karacahisâr’ı fethetmesi ve Dursun Fakih’e
kendi adına hutbe okutması, Osman Bey’in yarı istiklâlini kazanması
demektir.
Osman Gâzi’nin Bizans sınır şehirlerini birer birer fethetmesi
üzerine telâşa düşen Bizanslılar onu ortadan kaldırmak için bir
düğün vesilesiyle bir baskın hazırlarlar. Baskına baskınla cevap
veren Osman Bey, 1299 yılında Yarhisâr ve Bilecik’i fethetti ve
beylik merkezini Bilecik’e nakletti ve fitneye sebep olan Yarhisâr
Tekfurunun kızı Nilüfer’i (Holofura’yı) oğlu Orhan ile evlendirdi.
Bu tarih, daha önce açıklanan sebeplerle Osmanlı Devleti’nin kuruluş
yılı kabul edildi. 27 Ocak 1300’de Selçuklu Sultânı III. Alâ’addin
Keykubad’ın saltanat alâmeti olan tabl, alem ve tuğu Osman Beye bir
ferman ile göndermesi ile artık Osman Bey müstakil bir uc beyi
olmuştu. 1301 yılında Bursa’ya yakın bir yerde Yenişehir’i kurdu ve
saltanat merkezini buraya nakletti. Bu arada bütün bu fetihlerde
kendisine yardım edenleri de unutmadı ve kardeşi Gündüz Bey’e
Eskişehir’i; oğlu Orhan Bey’e Sultânönü’nü; Hasan Alp’a Yarhisâr’ı;
Şeyh Edebalı’ya Bilecik’i ve Turgut Alp’e İnegöl’ü verdi ve
Edebalı’nın torunu Alâ’addin’i yanında götürdü. 1308 yılında İlhanlı
Hükümdarı Ahmed Gazan tarafından Selçuklu Devletine son verilince
Osmanlı Devleti tamamen müstakil hale geldi. 1313’de Harmankaya
Hâkimi Köse Mihal Bey’in Müslüman olmasıyla Mekece, Akhisâr ve
Gölpazarı Osmanlının eline geçti. 1320 yılından itibaren çevrede
fazla görünmeyen Osman Bey, 1324 yılında beyliği oğlu Orhan Bey’e
devretti. 1324 yılı Şubat ayında Bursa’nın fethini görmeden 67
yaşında vefat eden Osman Bey, vasiyeti üzerine, geçici olarak gömülü
bulunduğu Söğüd’den alınarak 2.5 yıl sonra 1326 yılında Bursa’daki
Gümüş Künbed’e defn olunmuştur.
Babasından 4800 km2 olarak aldığı toprakları 16.000 km2’ye çıkaran
Osman Bey’in Orhan ve Alâ’addin dışındaki çocukları şunlardır: Fatma
Hâtun, Savcı Bey, Melik Bey, Hamîd Bey, Pazarlı Bey ve Çoban Bey.
Bugünkü mülkî taksimata göre, Osman Bey zamanında Osmanoğullarının
ülkesi, Bilecik, Eskişehir merkez, Sakarya’ya bağlı Geyve, Akyazı ve
Hendek, Kütahya-Domaniç ve Bursa ilinin Mudanya, Yenişehir ve İnegöl
ilçelerini kapsıyordu.
Osman Bey zamanındaki büyük âlimler ve şeyhlerden bazılarını da
hatırlatmakta yarar vardır: Âlimlerden en önemlileri Mevlânâ Şeyh
Edebalı, Dursun Fakîh ve Hattâb bin Ebî Kâsım Karahisârî’dir.
Maneviyât reislerinden ise, Şeyh Muhlis Baba, Şeyh Âşık Paşa, Şeyh
Ulvân Çelebi, Şeyh Hasan Çelebi ve Baba İlyas mutlaka
zikredilmelidir. [1]
[1] "İbn-i Kemal" , Tevârih-i Âl-i Osman, I. Defter,
sh. 70 vd.; 196-201; "Lütfi Paşa" , Tevârîh-i Âl-i
Osman, sh. 17 vd.; Âlî, Künhü’l-Ahbâr, Ahmed Uğur neşri, sh. 41-67;
Mecdî Mehmed Efendi, Hadâik’uş-Şakâık, İstanbul XE "İstanbul" 1989,
sh. 20-24; Mehmed Zeki, "Köse Mihal" ve Mihal Gâzî
aynı adam mıdır”, TTEM, nr. 11(88), sh. 327-335; "Uzunçarşılı"
, Osmanlı Tarihi, c. 1, sh. 102-116; Öztuna, Devletler ve Hânedânlar
I-V, "Ankara" 1996, c. II, 101-102; Gökbilgin, M. Tayyib,
“Osman I”, İA; Elizabeth A. Zachariadou, Osmanlı Beyliği, 1300-1389,
İstanbul 1997. |
