|
Tarihteki ilk toplu iş sözleşmesinin, 1766 yılında Kütahya’da
imzalandığı belgelendi.
Kütahya Müze Müdürü Metin Türktüzün, konuya ilişkin açıklamasında,
Osmanlıca’dan Türkçe’ye çevrilen Arkeoloji Müzesi arşivlerindeki
sicillerde (Osmanlı mahkeme kayıtları), Kütahya’daki çini atölyesi
sahipleri ile bu atölyelerde çalışan kalfa ve çıraklar arasında 1766
yılında imzalanan ve toplu iş sözleşmesi niteliği taşıyan belgelere
rastlandığını bildirdi.
İngiliz Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün tarihteki ilk toplu iş
sözleşmesinin 1815 yılında İngiltere’de imzalandığını iddia ettiğini
anımsatan Türktüzün, müze arşivinde ortaya çıkan belgenin ise bu
tarihten 49 yıl öncesine ait olduğuna dikkati çekti. Türktüzün,
“Belge, İngiliz Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün tarihteki ilk toplu iş
sözleşmesinin 1815 yılında İngiltere’de imzalandığı iddiasını
çürütüyor” dedi.
VALİNİN HUZURUNDA İMZALANMIŞ
Türktüzün’ün verdiği bilgiye göre, 13 Temmuz 1766 tarihinde Kütahya
Eyalet Divanı toplantısında dönemin valisi Ali Paşa huzurunda,
eyalet çavuşlarınca imzalanan tutanakta, kalfa ve çırakların hangi
iş karşılığında ne kadar ücret alacakları belirtiliyor.
Toplusözleşme, kalfaları günde 150 “has fincan” işlemekle yükümlü
kılıyor. Atölye sahibi ustaların da kalfalara, 150 has fincan
karşılığında 60 akçe ücret ödemesi şart koşuluyor.
Toplusözleşmeyle çıraklara da günde 100 “bayağı fincan” yapmaları
yükümlülüğü getiriliyor. Çıraklara, yaptıkları bu işin karşılığı 24
akçe ücret verilmesi isteniyor. Çırakların kalfalığa geçmeleri
halinde, kalfa ücreti almaları da hükme bağlanıyor.
ÖLÜME BEDEL KÜREK CEZASI
Toplu iş sözleşmesinin en dikkati çekici maddesini ise çalışma
düzeninin korunmasına yönelik hükümler oluşturuyor. Cezai müeyyidesi
“ölüme bedel kürek cezası” olan bu maddede şöyle deniliyor:
“Kalfa ve çıraklar, bu anlaşmada belirtilen hükümler dışında bir
istekte bulunmayacaktır. Kalfalar ve çıraklar, Kütahya’daki 24
işyerinden başka işyeri açamayacaktır. Kalfa ve çıraklar, belirtilen
düzeni bozmaya kalkıştıklarında ölüme bedel kürek cezasına
çarptırılacaktır.”
|
