|
Dr. Hatice Aksu
Ebru yoğunlaştırılmış sıvı üzerine renklerin sınırsız değişimlerle
birbirleriyle kucaklaşması, kaynaşması, dansetmesidir. Ebru Sanatını
yüzyıllar boyu gizemli kılan, Sanatçıyı ebru teknesinin başında
dünyanın bütün gizlerini, kaoslarını aşmaya iten; akıcı tekniği,
daima dinamik, değişken, kendini aşan sonsuz teknikleri deneme
fırsatı veren bir kağıt boyama Sanatı olan ebru, tezhib ve hat ile
birlikte kitap sayfalarında, murakka kenarlarında, ciltlerde, yazı
boşluklarında ve koltuklarında kullanılmakla birlikte günümüzde
başlı başına bir sanat eseri olarak düşünülmekte ve
sergilenmektedir.
Orta Asya Sanatı ve kağıt bezeme Sanatlarının en mühimlerinden biri
olan ebruculuğun hangi tarihten beri bilindiğini kesinlikle söylemek
bugün için imkansızdır Böyle bir belgeden mahrumuz. Eski tarihli
kitap ciltlerinde bile yan kağıdı (kapak ile kitabı birbirine
bağlayan kağıt) olarak ebruyu görmekteyiz. Yine eski bir murakkanın
(albüm) içindeki yazı kıtalarının etrafında pervazlara yapıştırılmış
ebru kağıtlarına da rastlamamız mümkündür Ancak, bu eserlerin
yazıldıkları tarih bilinse bile, bizim için ebruya dair bir belge
sayılmaz. Çünkü böyle eski yazmalar bir kaç defa tamir görüp
yenilenmiştir. Tarihi en eski olan ebru kağıdı 962. H.(1554) yılına
ait bir malik-i Deylemi yazısıdır. Yazı hafif ebru üzerine yazıldığı
için yazı tarihinden ebru kağıdının tarihi öğrenilmiştir.
Ebru Sanatı batıda Türk Kağıdı veya Türk Mermer kağıdı adını
almıştır. Avrupalılar ebru kağıdına mermer kağıdı (pupier marbre,
marmar pupier, marbled paper..) demektedirler. Ebru kağıdı üstünde
buluta benzeyen renk kümeleri meydana gelmektedir. Bu yüzden
bulutumsu, bulut gibi manasına gelen Ebri kelimesi kullanılmıştır.
Tarihimizde bilinen meşhur ebrucular, Ayasofya hatibi Mehmet Efendi,
(Nisan 1773) Şeyh Sadık Efendi (11 Temmuz 1846), Hezarfen Edhem
Efendi (1829-1904) Necmeddin Okyay (1883-1976)...
Ebruculukta Kullanılan Malzemeler
Boyalar: Eskiden beri ebruculukta toprak boya dediğimiz tabiattaki
renkli kaya ve topraklardan elde edilen madeni boyalarla, nebati
asıllı bazı suda erimez boyalar kullanılmıştır.
Kitre Üstüne boya serpilecek suyun içine lüzucet (yapışkan bir
koyuluk) vermek için kullanılan bitkisel zamk.
Sığır Ödü Kitreli suyun yüzeyindeki boyaların çökmeden yayılmasını
temin için, Satıhta aktif (yüzde gerilim sağlayan) safra asitleri
ihtiva eden hayvansal madde kullanılır Bozulmasına engel olmak
üzere, öd suyu önceden kaynatılır ve bu şekilde saklanır.
Ebrunun Çeşitleri
Tarzı kadim (eski tarz) battal ebrusu, tarama ebrusu (gelgit ebrusu)
, şal örneği, bülbül yuvası, somaki ebrusu, taraklı ebru (geniş
taraklı ebru, ince taraklı ebru), hafif ebru, serpmeli ebru, kumlu
ebru, kılçıklı ebru, hatip ebrusu ebrunun çeşitlerindendir.
Ebru' nun felsefesi
Bazı günler, şafak veya gurup vakti ufka bakarsanız; kırmızı, sarı,
laciverd ve mavi renklerin en ilahi tonları ile, bulutlardan bir
ebru'nun daha doğrusu ebri' nin şekillendiğini görürsünüz. Yine bazı
gecelerde, bulutlu semalar kadar geniş bir ebru teknesine, mehtabın,
usta fırçasıyla laciverd, mavi ve ışıklı beyazın bütün nüanslarını
serpiştiriverdiğine elbet rastlamışsınızdır. İşte sanatkar
dedelerimiz, bir anda değişip kaybolan bu semavi güzellikleri
yeryüzüne aksettirerek, onların ağaç yeşiline ve toprak rengine olan
hasretini giderdikten sonra, bu şahane tabloyu kağıt üstünde de
ebedileştirmeyi bilmişlerdir. Bu anlayış içinde Rabbine boyun kesen
sanatkarın “benlik” ten uzaklaşan gönlü, sanki ebru teknesinde
şekillenmiş gibidir. Artık o Zaman büyümeye başlayan ebru teknesi
derya kadar genişler, genişler ve bir kainata döner Ebru'cunun gönlü
gibi Hz. Ali ne güzel buyurmuş “Sen kendini küçük bir cisim
sanırsın, halbuki bütün alem sende dürülüp bükülmüştür” Ebru bir
düştür, bir özlemdir. Ona bakan her gözde yeni anlamlar kazanan bir
akıştır.
|
